U denkt al een tijdje aan een mantelzorgwoning voor uw vader of moeder. Maar elke keer als u zich erin verdiept, stuit u op regels, gemeentelijke uitzonderingen en onduidelijkheid over wat nu eigenlijk mag. En dan hoort u ineens: het wordt straks makkelijker. Klopt dat? En wat betekent dat dan precies voor uw situatie?

Die vraag stellen veel mensen zich op dit moment. De zorgbehoefte van hun ouders neemt toe, de wachtlijsten in de reguliere zorg worden langer, en het idee om een zelfstandige woning in de tuin te plaatsen lijkt de perfecte oplossing. Maar de bureaucratische drempel voelde tot nu toe hoog.

Bij GoudStaete begeleiden we dagelijks families door dit traject. We volgen de ontwikkelingen in de wetgeving rondom mantelzorgwoningen op de voet en vertalen die naar begrijpelijk advies. In dit artikel leggen we u helder uit wat er nu al kan, wat er verandert, en wat u vandaag al kunt doen om straks snel te kunnen handelen.

Opzien tegen regels en bureaucratie? U bent niet de enige

Veel mensen die overwegen een mantelzorgwoning te plaatsen, haken af bij de eerste stap. Niet omdat de woning zelf ingewikkeld is, maar omdat de regelgeving onoverzichtelijk lijkt. Elke gemeente heeft eigen beleid, de wet verandert, en niemand wil geld uitgeven aan een traject dat uiteindelijk op niets uitloopt.

Dat gevoel van onzekerheid is begrijpelijk. Maar het leidt er ook toe dat mensen wachten terwijl de zorgbehoefte van hun ouder wél toeneemt. En wachten heeft soms een prijs die je pas later merkt.

Wat zijn de huidige regels voor een mantelzorgwoning?

Voordat u begrijpt wat er verandert, is het nuttig om te weten hoe het nu werkt.

Vergunningsvrij plaatsen: wanneer mag het al zonder vergunning?

Sinds 2014 is het in veel gevallen mogelijk om vergunningsvrij een mantelzorgwoning te plaatsen. Dat geldt onder de Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Vergunningsvrij betekent dat u geen omgevingsvergunning hoeft aan te vragen, maar u moet wel voldoen aan landelijke en gemeentelijke bouw- en planregels.

Meer over de exacte voorwaarden leest u in ons artikel Mag ik een mantelzorgwoning bouwen zonder vergunning?

Welke voorwaarden gelden er altijd, ongeacht de wetgeving?

Of u nu te maken heeft met de huidige of de toekomstige regelgeving: een aantal basisvoorwaarden blijft gelden.

• De woning staat op hetzelfde perceel als de hoofdwoning
• De woning wordt bewoond door maximaal twee personen uit één huishouden
• Er is aantoonbaar sprake van mantelzorg (in de huidige situatie)
• De woning voldoet aan de maximale afmetingen: buiten de bebouwde kom maximaal 100 m², binnen de bebouwde kom afhankelijk van de al aanwezige bijgebouwen
• De woning staat niet in het voorerfgebied (zichtbaar vanaf de straat)

Woningen boven de 100 m² worden in de praktijk regelmatig afgewezen. Houd hier rekening mee bij uw plannen.

Wetgeving mantelzorgwoning 2025-2026: welke wijzigingen zijn er op komst of al doorgevoerd?

Omgevingswet en Bbl: wat is er al veranderd?

De Omgevingswet, die in 2024 in werking trad, bracht de regelgeving voor bouwen en wonen samen in één wet. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) regelt de technische eisen. Samen bepalen ze de landelijke kaders waarbinnen gemeenten hun eigen beleid mogen invullen.

In de praktijk betekent dit dat de basisregels voor vergunningsvrij plaatsen nu landelijk zijn vastgelegd, maar dat gemeenten hier nog steeds van kunnen afwijken. De Omgevingswet heeft dus al een eerste stap gezet richting meer helderheid, maar heeft de gemeentelijke variatie niet volledig weggenomen.

Aangekondigde versoepelingen: wat staat er concreet op de agenda?

De belangrijkste aangekondigde wijziging heeft te maken met het Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting. Dit voorstel is door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer. De kern van de wijziging is dat de verplichte mantelzorgverklaring komt te vervallen.

Wat dat concreet inhoudt:

• Nu: vergunningsvrij plaatsen is mogelijk bij mantelzorg, maar u moet aantoonbaar maken dat er sprake is van mantelzorgbehoefte
• Straks (huidig voorstel): plaatsen als zogenoemde familiewoning wordt mogelijk zonder mantelzorgverklaring, naar verwachting voor eerstegraads familie

Een familiewoning is juridisch geen nieuwe categorie. De woning valt onder dezelfde bouwregels als een mantelzorgwoning. Wat verandert, is wie er gebruik van mag maken. Ouders die alvast toekomstbestendig willen wonen, of jongvolwassen kinderen zonder betaalbare woonruimte, vallen straks ook onder de mogelijkheden.

Naar verwachting mogen eerstegraads familieleden er wonen, zoals:

• Partners
• Ouders (ook adoptie- en stiefouders)
• Kinderen (ook adoptie- en stiefkinderen)
• Schoonouders, schoonzoons en schoondochters

Of ook tweedegraads familie (zoals broers en zussen) gebruik kan maken van de regeling, hangt af van de definitieve wettekst en de uitwerking door gemeenten.

Wat blijft hetzelfde, ook na de wijzigingen?

De bouwkundige voorwaarden veranderen niet. De woning blijft een bijbehorend bouwwerk bij de hoofdwoning. De maximale omvang blijft gelden. De woning mag niet worden verhuurd als reguliere woning zolang de vergunningsvrije status gebaseerd is op familiegebruik. En de ligging op het perceel blijft belangrijk: plaatsing in het voorerfgebied is ook straks niet toegestaan.

Geldt de nieuwe wetgeving mantelzorgwoning ook voor mijn gemeente?

Er zijn al gemeenten die vooruitlopen op de landelijke wetgeving en een eigen beleid voor familiewoningen hebben ingevoerd. Dit zijn onder andere:

• Overbetuwe
• Dongen
• Land van Cuijk
• Steenwijkerland
• Laarbeek
• Valkenswaard
• Apeldoorn
• Zevenaar
• Nunspeet

Woont u in een van deze gemeenten, of in de directe omgeving? Dan is de kans groot dat er al meer mogelijk is dan u denkt. Maar ook hier gelden per gemeente eigen voorwaarden voor maximale afmetingen, locatie op het perceel en het aantonen van familiebehoefte.

Zo checkt u snel of uw gemeente soepel of streng is

De snelste manier om duidelijkheid te krijgen, is via een vergunningscheck. GoudStaete biedt die gratis aan. In plaats van zelf door gemeentelijke documenten te spitten, krijgt u direct inzicht in wat er in uw specifieke gemeente mogelijk is. Dat bespaart u tijd en voorkomt dat u een traject instapt dat in uw situatie geen kans heeft.

Heb ik straks nog steeds een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning?

Wanneer kunt u vergunningsvrij plaatsen na de wetswijziging?

Als de wet wordt aangenomen zoals voorgesteld, kunt u vergunningsvrij plaatsen als familiewoning mits u voldoet aan de bouwkundige voorwaarden en het gebruik binnen de eerstegraads familie blijft. De mantelzorgverklaring vervalt dan als verplicht document.

Dat is een betekenisvolle vereenvoudiging. Wie nu vastloopt op het aantonen van mantelzorg, heeft dat obstakel straks niet meer. Lees meer over hoe dat aantonen nu werkt in ons artikel Hoe toont u aan dat er sprake is van mantelzorg?

Wanneer blijft een vergunning verplicht, ook onder de nieuwe regels?

Een vergunning blijft in elk geval nodig in deze situaties:

• ❌ Het perceel heeft een agrarische bestemming of een andere bestemming dan woonvlak of bebouwingsgebied
• ❌ De woning is groter dan 100 m² (buiten de bebouwde kom)
• ❌ De woning staat in het voorerfgebied
• ❌ Er is sprake van een monument of beschermd stads- of dorpsgezicht
• ❌ De gemeente heeft via het omgevingsplan strengere regels vastgelegd

In deze gevallen is een vergunningstraject noodzakelijk. Dat is niet per se een probleem, maar het vergt meer tijd en voorbereiding. Via onze uitleg over vergunningen leest u wat u dan kunt verwachten.

Veelgehoorde zorgen eerlijk beantwoord

‘Ik wacht liever tot de wet echt is ingegaan, stel dat het toch niet doorgaat?’

Dat is een begrijpelijk standpunt. Maar wachten heeft een keerzijde: de zorgbehoefte van uw ouder groeit intussen door. Bovendien geldt dat in veel gemeenten de huidige wetgeving al voldoende ruimte biedt om vergunningsvrij te plaatsen. U hoeft de landelijke wetswijziging niet af te wachten als uw situatie nu al voldoet aan de voorwaarden.

Wat u nu al kunt doen is u voorbereiden. Breng uw perceel in kaart, laat de vergunningscheck doen en weet wat uw situatie is. Dat kost u niets en u staat dan klaar zodra de weg vrij is.

‘Ik ben bang dat er alsnog haken en ogen aan zitten die het in de praktijk moeilijk maken’

Die zorg is niet ongegrond. De meeste afwijzingen of vertragingen die wij zien, komen niet door de woning zelf, maar door het perceel of de locatie. Een verkeerde bestemming, een te grote woning of plaatsing op de verkeerde plek: dat zijn de echte valkuilen.

De oplossing is niet wachten, maar goed voorbereid beginnen. Een vergunningscheck geeft u inzicht in de concrete kansen en risico’s voor uw perceel, zodat u niet verrast wordt halverwege het traject.

Concrete stappen die u nu al kunt zetten om te profiteren van de versoepeling

Stap 1: Controleer de situatie in uw gemeente via een vergunningscheck

Dit is de belangrijkste eerste stap. GoudStaete biedt een gratis vergunningscheck aan waarmee u snel weet of plaatsing in uw gemeente vergunningsvrij mogelijk is, of dat er een vergunning nodig is. Zo voorkomt u dat u tijd en geld steekt in een traject dat in uw situatie niet haalbaar is.

Stap 2: Leg uw mantelzorgsituatie vast voor u die nodig heeft

Onder de huidige wet moet u aantonen dat er sprake is van mantelzorg. Zelfs als die eis straks vervalt, is het verstandig om uw situatie goed te documenteren. Denk aan een verklaring van de huisarts, een indicatie van de gemeente of een schriftelijke beschrijving van de zorgtaken. Lees hoe u dat aanpakt in ons artikel Hoe toont u aan dat er sprake is van mantelzorg?

Stap 3: Breng uw perceel en financiële opties in kaart

Controleer de bestemming van uw perceel, de beschikbare ruimte en de ligging ten opzichte van de hoofdwoning. Kijk daarbij ook al naar de financiële kant: welke constructie past bij uw situatie? Meer over de financiële mogelijkheden leest u in ons artikel Financiële constructies mantelzorgwoning 2026.

Stap 4: Plan een adviesgesprek zodat u klaarstaat zodra de weg vrij is

U hoeft niet te wachten tot de wet definitief is. Een adviesgesprek met GoudStaete geeft u nu al inzicht in uw specifieke situatie, de kansen op uw perceel en de stappen die u kunt zetten. Zo staat u klaar om snel te handelen zodra de wet wijzigt of als uw situatie nu al vergunningsvrij mogelijk is.

Wetgeving mantelzorgwoning wordt soepeler, maar wacht niet tot morgen

U heeft nu een helder beeld van waar we staan. De wetgeving rondom mantelzorgwoningen is al jaren in beweging, en de richting is duidelijk: meer ruimte voor families om dicht bij elkaar te wonen. De aangekondigde overgang naar de familiewoning, waarbij de mantelzorgverklaring vervalt, is een betekenisvolle stap. Maar die wet is nog niet definitief, en ook daarna blijft gemeentelijk beleid een rol spelen.

De zorgbehoefte van uw ouder wacht niet op wetgeving. Wachtlijsten in de reguliere zorg groeien, en de wens om dichtbij te zijn wordt alleen maar groter. Wie zich nu voorbereidt, staat straks niet voor verrassingen.

GoudStaete heeft honderden families begeleid door dit proces. Van de eerste oriëntatie tot de plaatsing van een woning die past bij het perceel, de zorgbehoefte en de wensen van de familie. We kennen de gemeentelijke variatie, de valkuilen en de slimme routes.

Wilt u weten of een mantelzorgwoning of familiewoning haalbaar is voor uw situatie? Vraag een gratis adviesgesprek aan. In een kort gesprek krijgt u helderheid over de mogelijkheden die bij uw situatie passen.